Khái niệm, định nghĩa VIQR (Vietnamese Quoted-Readable) là gì?

VIQR (viết tắt của tiếng Anh Vietnamese Quoted-Readable), còn gọi là Vietnet là một quy ước để viết chữ tiếng Việt dùng bảng mã ASCII 7 bit. Vì tính tiện lợi của nó, quy ước này được sử dụng phổ biến trên Internet, nhất là khi bảng mã Unicode chưa được áp dụng rộng rãi. Hiện nay quy ước VIQR vẫn còn được một số người hay nhóm thư sử dụng.

Có thể nói đây là kiểu gõ có “lịch sử” nhất của UniKey. VIQR ra đời từ khá lâu, từ thời của các môi trường điện toán sử dụng bộ chữ 7 byte của Mỹ (thập niên 90). Tuy nhiên, nhược điểm của kiểu gõ này là không thể viết được tiếng Việt, hay chính xác hơn là các chữ có dấu. Chính vì thế, có một quy tắc được đặt ra, đó là sử dụng các dấu ASCII trên bàn phím Mỹ để tượng trưng cho các dấu trong ngữ pháp Việt Nam.

Do quy tắc này được một nhóm người Việt Nam khi tham gia vào nhóm Usenet Newsgroup đặt ra, nên thời gian đầu, nó còn có tên là “VietNet”. Sau này, chính nhóm đã chuẩn hóa nó và gọi theo tên mới là VIQR.

Quy tắc

Quy ước VIQR sử dụng ký tự có trên bàn phím để biểu thị dấu:

Quy ước dấu trong VIQR
DấuKý hiệuVí dụ
trăng(a(→ ă
^a^ → â
râu+ hoặc *o+ → ơ
huyền`a` → à
sắc'a’ → á
hỏi?a? → 
ngã~a~ → ã
nặng.a. → 
đdd

Một ví dụ của VIQR: Việt Nam đất nước mến yêu => Vie^.t Nam dda^'t nu*o*'c me^'n ye^u

Quy ước VIQR dùng DD cho chữ Đ, và dd cho đ. Dấu cách  được dùng trước dấu chấm câu (.) (?) nếu dấu chấm câu này đặt ngay sau nguyên âm và trong từ có nguồn gốc nước ngoài.

Ví dụ:

O^ng te^n gi`? To^i te^n la` Teddy Thu.y.
Ông tên gì? Tôi tên là Teddy Thụy.

Một biến thể của quy ước VIQR là VIQR*. Trong đó, dấu * được dùng thay cho dấu + để bỏ dấu móc.

Lịch sử

Quy ước VIQR đã được dùng tại miền Nam trước 1975 trong việc lưu giữ các tài liệu của quân đội. Năm 1992, được chuẩn hóa bởi Nhóm Viet-Std (Vietnamese-Standard Working Group – Nhóm Nghiên cứu Tiêu chuẩn Tiếng Việt) thuộc TriChlor group tại California.

Lối viết này hiện nay cũng được dùng thường xuyên trên mạng, khi chat, vì tiện lợi, không cần dùng phần mềm nào cả và có thể dùng mọi lúc mọi nơi.