Internet giờ gắn với gần như mọi việc hằng ngày. Từ đọc tin, học online cho tới chuyển tiền và làm việc từ xa. Nhưng nhiều người vẫn lúng túng khi mạng gặp sự cố hoặc lo lắng về an toàn tài khoản. Bài này trả lời năm câu hỏi người mới hay hỏi nhất, theo cách dễ làm theo.
Chúng tôi viết cho người dùng phổ thông, sinh viên và nhân viên văn phòng. Nếu bạn đã quen với các khái niệm cơ bản, có thể đọc lướt và chọn phần cần thiết. Mỗi câu trả lời đều có bước làm cụ thể để bạn áp dụng ngay.
Wifi công cộng có an toàn không?
Wifi miễn phí ở quán cà phê, sân bay hay trung tâm thương mại rất tiện. Tuy vậy, không phải mạng nào cũng đáng tin. Có mạng được đặt tên giống quán, nhưng thực chất là điểm phát do người lạ dựng lên. Khi kết nối vào đó, dữ liệu của bạn có thể đi qua thiết bị của họ.
Cách an toàn hơn là chỉ dùng wifi công cộng để đọc tin hoặc xem video. Với việc nhạy cảm như ngân hàng, bạn nên dùng 4G hoặc 5G của nhà mạng. Nếu buộc phải dùng, hãy chỉ truy cập các trang có địa chỉ bắt đầu bằng https. Đồng thời, tắt tự động kết nối wifi trên điện thoại để máy không tự nối vào mạng lạ. Bạn có thể đọc thêm cách dùng trình duyệt an toàn khi truy cập wifi công cộng để biết các thiết lập cụ thể.
Sau khi dùng wifi công cộng, nên đăng xuất các tài khoản quan trọng. Nếu có thói quen quên đăng xuất, hãy xóa lịch sử duyệt web và đóng hết các tab. Việc nhỏ này giảm đáng kể khả năng người khác truy cập tài khoản của bạn trên cùng thiết bị.
Vì sao mạng chậm dù gói cước vẫn đủ dùng?
Tốc độ mạng phụ thuộc vào nhiều thứ. Gói cước chỉ là một phần. Router đặt ở góc nhà, tường dày, hoặc quá nhiều thiết bị cùng tải một lúc đều có thể làm mạng chậm. Ví dụ, một bạn sinh viên ở phòng trọ tầng cuối có thể thấy mạng yếu hơn hẳn so với phòng gần router.
Thử vài bước đơn giản trước. Khởi động lại router và kiểm tra lại tốc độ. Đặt router ở chỗ thoáng, cách xa lò vi sóng và gương lớn. Xem có thiết bị nào đang tải file nặng ở chế độ nền không, ví dụ bản cập nhật game hoặc đồng bộ ảnh lên đám mây. Nếu công việc của bạn phụ thuộc vào đường truyền, đọc thêm về cách giữ kết nối internet ổn định cho người làm việc từ xa sẽ hữu ích.
Nếu làm đủ mọi cách mà mạng vẫn chập chờn, hãy gọi nhà mạng. Nói rõ hiện tượng, thời gian xảy ra và vị trí đặt router. Thông tin càng cụ thể, kỹ thuật viên càng dễ kiểm tra đúng chỗ. Đừng ngại yêu cầu đo lại đường truyền trước khi kết luận.
Mật khẩu nên đặt như thế nào?
Mật khẩu tốt là mật khẩu dài và khó đoán. Dùng cụm từ ghép có ý nghĩa với riêng bạn, thêm chữ số và ký tự đặc biệt. Tránh dùng ngày sinh, số điện thoại hay tên thú cưng, vì những thông tin này dễ lộ trên mạng xã hội. Một cụm từ dài bốn năm từ thường an toàn hơn một chuỗi ký tự ngắn và khó nhớ.
Mỗi tài khoản nên có một mật khẩu riêng. Nếu một trang bị lộ, các tài khoản khác vẫn an toàn. Bật xác thực hai lớp ở những nơi có tùy chọn này, đặc biệt là email và ngân hàng. Với tài khoản mạng xã hội dùng chung thiết bị, cần đăng xuất sau khi dùng. Bạn có thể đọc thêm mẹo bảo mật tài khoản mạng xã hội khi dùng chung thiết bị.
Không cần đổi mật khẩu theo lịch cố định nếu mật khẩu vẫn mạnh và chưa bị lộ. Hãy đổi ngay khi nghi ngờ tài khoản bị truy cập lạ, hoặc khi nhận thông báo đăng nhập từ thiết bị bạn không nhận ra. Ghi mật khẩu vào sổ giấy để trong nhà cũng là cách chấp nhận được, miễn là không dán lên màn hình.
Có cần cài diệt virus, và làm sao biết trang web đáng tin?
Máy tính Windows và nhiều điện thoại đã có sẵn công cụ bảo vệ cơ bản. Với đa số người dùng phổ thông, bật chế độ bảo vệ có sẵn và cập nhật hệ điều hành đều đặn đã giảm rủi ro đáng kể. Nhiều lỗ hổng bảo mật được vá qua bản cập nhật, nên bỏ qua cập nhật là sai lầm phổ biến.
Nếu muốn thêm lớp bảo vệ, chỉ cài phần mềm từ nguồn chính thức. Phần mềm bẻ khóa hoặc tải từ trang lạ thường đi kèm mã độc. Đừng mở file đính kèm không rõ nguồn, kể cả khi người gửi trông quen. Hãy gọi hỏi lại người đó qua kênh khác trước khi mở.
Trên trình duyệt, chữ https và biểu tượng ổ khóa cho biết kết nối được mã hóa. Nhưng đây chỉ là một tín hiệu. Một trang lừa đảo vẫn có thể có https. Vì vậy, cần xem tên miền có giống trang thật không, và có thông tin liên hệ rõ ràng hay không. Nếu cần hiểu thêm về hạ tầng web, bạn có thể bắt đầu từ trang tìm hiểu về nền tảng web này và đối chiếu với tài liệu chính thức của nhà cung cấp.
Người mới học IT nên bắt đầu từ đâu?
Không cần học mọi thứ cùng lúc. Bắt đầu từ vài nền tảng: cách hoạt động của mạng, cách đặt tên tệp và thư mục, cách sao lưu dữ liệu, và cách đọc thông báo lỗi của máy. Bốn thứ này giúp bạn tự xử lý phần lớn sự cố hằng ngày. Sau đó mới đi sâu vào lập trình hoặc quản trị hệ thống.
Sao lưu là kỹ năng bị bỏ qua nhiều nhất. Một ổ cứng ngoài hoặc dịch vụ lưu trữ đám mây đủ cho nhu cầu cá nhân. Hãy sao lưu tài liệu quan trọng ít nhất một lần mỗi tháng, và thử mở lại bản sao xem có đọc được không. Nhiều người chỉ phát hiện bản sao hỏng khi thật sự cần đến nó.
Nếu gặp lỗi, đừng cài lại máy ngay. Ghi lại thông báo lỗi, chụp màn hình, rồi tìm theo từ khóa chính xác. Phần lớn lỗi đã có người gặp và chia sẻ cách xử lý. Bạn cũng có thể đọc kiến thức IT cơ bản ai cũng nên biết trong thời đại số để có một lộ trình rõ ràng hơn.
